به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ چهارمین نشست از سلسله نشست های «آشنایی با کشورهای جهان» اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان در اروپا با محور «جمهوری آذربایجان» و با حضور محسن پاک آیین، سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان برگزار گردید.
در ابتدا محسن پاک آیین توضیحات مختصری از تاریخچه جمهوری آذربایجان ارایه داد. سپس نسبت به حقایق جمعیت، اقوام، مذاهب و زبان نکاتی ارایه داد. همچنین نسبت به مسائل فرهنگی، اجتماعی و آداب و رسوم توضیحاتی ارایه فرمودند. پس از این نسبت به افراد و گروههای تاثیر گذار و رسانه بیاناتی ارایه دادند. پس از اشاره به وضعیت کلی سیاسی و اقتصادی به ایراد سخنانی مفصل در خصوص اختلافات و اتفاقات اخیر پرداختند.
محسن پاک آیین، سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان:
مسئله دستیابی به نخجوان برای جمهوری آذربایجان بسیار مهم است. جمهوری آذربایجان یک کشور دو قاره است. بخش شرقی منطقه بزرگ آذربایجان است و یک منطقه نخجوان، جمهوری خود مختار آذربایجان هست و در جوار ایران در جوار ترکیه در قسمت غرب است. که این دو بخش به هم متصل نیست. جمهوری آذربایجان برای آنکه به نخجوان برسد باید از ارمنستان بگذرد و آنجا که با ارمنستان جنگ داشت در طول بیست سال گذشته مجبور بود از ایران بگذرد و به نخجوان برود و از مرز بیله سوار وارد ایران میشدند و از مرز جلفا وارد نخجوان میشدند. بعد از اینکه توافق صلح یا آتش بست در مسکو ایجاد شد، آذربایجان خواست که یک بند گنجنده شود که جمهوری آذربایجان بتواند از خاک ارمنستان عبور کند و به نخجوان برسد. و در ازای آن راهی را بده که قره باغ به ارمنستان از مسیر لاچین متصل شود که قره باغ و ارمنستان بتوانند ارتباط داشته باشند.
قسمت قره باغ به ارمنستان خیلی روشن در توافق نامه آمد. اما بحث اتصال آذربایجان به نخجوان مبهم بود و گفته شده بود که راه های ترانزیتی باز شود ولی اینکه چگونه و تحت حاکمیت چه کشوری باشد اینها در توافق نامه مشخص نبود. دالان زنگزور خط آهنی هست که از باکو میاد به ارمنستان و از ارمنستان میاد به نخجوان. وقتی این توافق انجام شد دالان زنگزور بسته شده بود بخاطر جنگ. آذربایجان میخواست این مسیر باز شود و از این مسیر به نخجوان برود. ارمنستان گفته بود که مانعی ندارد ولی ورود شما به ارمنستان باید تحت حاکمیت ارمنستان باشد چون بخشی از این راه آهن در خاک ارمنستان و تمامیت عرضی ارمنستان قرار دارد و اگر بخواهید از این مسیر استفاده بکنید باید به ارمنستان اجازه دهید که از نخجوان به ترکیه و ایران برسم. ارمنستان با نخجوان همسایه است و از ارمنستان به ترکیه و ایران جاده آهنی و جاده اتومبیلی وجود دارد.
جمهوری آذربایجان این را نپذیرفت و خواست که خودش به تنهایی از این مسیر استفاده کند ولی این اجازه را به ارمنستان ندهد. این باعث شد که اختلافات تشدید شود و آقای الهام علی اف گفت اصلا زنگزور مال آذربایجان و من میام این را به زور با قدرت نظامی از ارمنستان میگیرم. ترکیه هم از جمهوری آذربایجان حمایت کرد چون ترکیه علاقه مند بود این راه باز شود و از این طریق وارد آذربایجان شود و به دریای خزر برسد. اگر این تهدید اجرایی میشد مرز ایران قطع میشد. جغرافیای سیاسی منطقه که حوزه حاکمیت جغرافیایی کشور هست تغییر پیدا میکرد. ژئوپلتیک منطقه تغییر پیدا میکرد و مرز ایران با ارمنستان قطع میشد و میشد مرز ایران و آذربایجان که از لحاظ امنیتی به نفع ما نبود.
برای همین مخالفت کردیم، آن مانور بزرگ خیبر را برگزار کردیم در جواب ارمنستان و آذربایجان در جنوب ارس و اعلام کردیم که ما نمی پذیریم که مرزهای جغرافیایی تغییر بکند. این مواضع رسمی کشور بود که مقام معظم رهبری چند بار بالخصوص در زمانی که جنگ چهل و چهار روزه که وجود داشت فرمودند که از تمامیت عرضی جمهوری آذربایجان حمایت میکنیم و تمام شهرهای اشغال شده آذربایجان باید به آذربایجان برگردد و مرزهای جغرافیایی تغییر نکند.
این حساسیت را فقط در قفقاز نداریم در کردستان عراق وقتی در مقطع ای میخواستند کردستان عراق را قطع کنند و مستقل کنند که اگر اتفاق میافتد مرز ما با عراق قطع میشد و متصل میشدیم فقط به کردستان خب سردار سلیمانی و دوستان رفتند و در آنجا ماندند و نگذاشتند که این اتفاق بیافتد و از تمامیت عرضی عراق حمایت کردند و کسانی که دنبال این کار بودند را سر جای خودشان نشاندند. این موضع اصولی ماست، ما مخالف تجزیه کشورها هستیم، مخالف تغییر مرزها هستیم، به دنبال مانور خیبر و بعد هم تعدادی از کامیون های ایرانی رفته بودند به قره باغ یکسری مناقشه های لفظی بین مقامات ایران و آذربایجان اتفاق افتاد. ما از اینکه اسراییل میخواهد بیاید در کنار مرزهای ما برای بازسازی آذربایجان حضور پیدا کند کاملاً ناراحت بودیم و اعتراض محکمی کردیم.
آنها هم از اینکه کامیون های ایرانی میروند به قره باغ ناراحت شدند و اعتراض کردند و بعد هم از اینکه این مانور را در کنار ارس برگزار کردیم کمی احساس ناراحتی کردند و این مسائل مطرح شد. در یک مقطع ای روابط دو کشور سرد شد و رژیم صهبونیستی و برخی از عوامل ترکیه و برخی از عوامل ارمنستان دامن میزدند که روابط ایران و آذربایجان بیافتد در سراشیبی. با توجه به اینکه سیاست دولت سیزدهم تقویت روابط با کشورهای همسایه هست وزارت امور خارجه وارد موضوع شد و از طریق دیپلماسی سعی کردیم اختلافات را کاهش بدیم.
در نیویورک آقای عبداللهیان با وزیر خارجه آذربایجان دیدار کرد و بعد تماس تلفنی بین اینها رخ داد و بعد سفرهایی انجام شد و اخیراً آقای عبداللهیان به آذربایجان سفر کرد و معاون نخست وزیر آذربایجان به ایران آمد و در واقع طرفین این اختلافات را حل کردند. هم آذربایجان وعده داد که به دنبال تغییر مرزهای جغرافیایی نیست و اجازه نمیدهند که رژیم صهیونیستی علیه ایران اقدامی بکند و به ایران اطمینانی را داد و ما هم به کامیون های ایرانی اعلام کردیم به قره باغ نروند. روابط الان در وضعیت خوبی قرار دارد و با هنر دیپلماسی و مانور خیبر اجازه ندادیم که تغییر جغرافیایی اتفاق بیافتد و دنبال این هستیم که امنیت و صلح را در منطقه ایجاد بکنیم و همکاری را مقدم بشماریم.
